ग्रामपंचायत कोटमगाव

कोटमगाव हे महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील निफाड तालुक्यातील एक प्रगतशील व ऐतिहासिक गाव आहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार या गावाची लोकसंख्या सुमारे २,६६० आहे. गावामध्ये जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा १, अंगणवाडी केंद्रे २ व व्यायामशाळा १ अशी शैक्षणिक व शारीरिक सुविधा उपलब्ध आहेत. तसेच ६ मंदिरे, सामुदायिक सभागृह, पाणीसाठवण, सार्वजनिक विहिरी व शेततळी अशा धार्मिक व सामाजिक सुविधा देखील आहेत.

गावातील बहुतांश लोकांचा मुख्य व्यवसाय शेती असून ऊस, द्राक्ष, कांदा, कापूस व मका ही प्रमुख पिके घेतली जातात. द्राक्ष व ऊस या पिकांच्या लागवडीमुळे गावातील शेतकऱ्यांना चांगले उत्पन्न मिळते.

कोटमगाव ग्रामपंचायतीत विविध शासकीय योजना प्रभावीपणे राबविल्या गेल्या आहेत. घरकुल योजना अंतर्गत शेकडो घरांना लाभ मिळाला आहे. स्वच्छ भारत अभियान अंतर्गत कोटमगाव गावाने संपूर्ण खुले शौचमुक्त (ODF) दर्जा मिळवला आहे. जलसंधारण व पाणीपुरवठा योजना अंतर्गत गावात पाणीपुरवठा नियमित करण्यात आला आहे. तसेच पाणी फाऊंडेशन स्पर्धेत रसलपूरला विशेष गौरव पुरस्कार प्राप्त झाला असून स्वच्छता अभियान पुरस्कारही जिल्हा पातळीवर मिळाला आहे.

ग्रामपंचायत सरपंच, उपसरपंच व ९ सदस्य मिळून गावाचा सर्वांगीण विकास घडवून आणतात. ग्रामपंचायतीचे निर्णय लोकसहभागातून घेतले जातात.

कोटमगाव गाव आज निफाड तालुक्यातील एक आदर्श व सर्वांगीण विकासाकडे वाटचाल करणारे गाव म्हणून ओळखले जाते.

कोटमगाव हे गाव निफाड तालुक्याच्या ठिकाणापासून सुमारे २५ कि.मी. अंतरावर व नाशिक जिल्हा मुख्यालयापासून सुमारे ६० कि.मी. अंतरावर वसलेले आहे. गावाचे एकूण क्षेत्रफळ अंदाजे ८९७ हेक्टर आहे. येथे सुमारे ५२७ कुटुंबे वास्तव्यास असून लोकसंख्या २६६० आहे. त्यामध्ये १३७० पुरुष व १२९० महिला यांचा समावेश होतो.

गावाचा भौगोलिक विस्तार प्रामुख्याने सपाट प्रदेशात असून शेतीयोग्य जमीन मोठ्या प्रमाणात आहे. गावाजवळून लहान नाले व पाणवठे असल्याने शेतीस पाणीपुरवठा होतो. हवामान उष्णकटिबंधीय प्रकारचे असून उन्हाळ्यात तापमान साधारणतः ३८°से. पर्यंत जाते, तर हिवाळ्यात १०°से. पर्यंत खाली येते. पावसाळ्यात सरासरी ६० ते ७० से.मी. पर्जन्यवृष्टी होते.

कोटमगाव गाव ऊस, द्राक्ष, कांदा व हंगामी भाजीपाला उत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहे. या भागात जलसंधारणाचे विविध प्रकल्प राबविण्यात आलेले असल्यामुळे पाणीटंचाईवर काही प्रमाणात मात करण्यात आलेली आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांना चांगले उत्पन्न मिळते व गाव शेतीप्रधान असून प्रगतीकडे वाटचाल करत आहे.

कोटमगाव गावाचे लोकजीवन साधे, श्रमप्रधान व पारंपरिक आहे. शेती हा येथील मुख्य व्यवसाय असून द्राक्ष, ऊस, कांदा, मका व हंगामी भाजीपाला पिके मोठ्या प्रमाणावर घेतली जातात. शेतीसह काही लोक दुग्धव्यवसाय, कुक्कुटपालन व लघुउद्योग यामध्येही कार्यरत आहेत.

गावात विविध सामाजिक, सांस्कृतिक व धार्मिक परंपरा जोपासल्या जातात. वर्षभरात होणारे उत्सव, सण आणि गावात भरवला जाणारा साप्ताह गावाच्या एकतेचे दर्शन घडवतो. गणेशोत्सव, होळी, दिवाळी, नवरात्र तसेच स्थानिक देवतांच्या पूजांना विशेष महत्त्व आहे.

येथील लोक मेहनती, मदतशील व अतिथी देवो भव या विचाराने वावरणारे आहेत. स्त्रियांचा सहभाग ग्रामविकास व स्वयंसाहाय्य गटांद्वारे मोठ्या प्रमाणात दिसून येतो. तरुण वर्ग शिक्षण, खेळ आणि रोजगाराच्या संधी शोधत प्रगतीच्या दिशेने वाटचाल करीत आहे.

कोटमगावच्या लोकजीवनात पारंपरिक ग्रामीण संस्कृतीसोबतच आधुनिकतेची झलकही दिसते, ज्यामुळे गावाचा विकास आणि एकात्मता दोन्ही जोपासले जातात.

कोटमगाव गावाचे सांस्कृतिक जीवन समृद्ध आणि विविधतेने नटलेले आहे. येथे वर्षभर विविध धार्मिक, सामाजिक व सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात. गावातील प्रमुख देवतांच्या पूजाअर्चा व साप्ताह यामुळे ग्रामस्थांमध्ये एकोपा आणि श्रद्धेची भावना दृढ होते.

गणेशोत्सव, नवरात्र, दिवाळी, होळी यांसारखे सण गावात उत्साहाने साजरे केले जातात. या सणांमुळे गावातील मुलं, तरुण व वयोवृद्ध सर्वच वयोगट एकत्र येऊन आनंदोत्सव साजरा करतात.

गावात लोककला, कीर्तन, भजन आणि पारंपरिक खेळ यांचा विशेष प्रभाव दिसून येतो. पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या परंपरा जपतानाच नवीन पिढी आधुनिकतेशी जुळवून घेते.

स्त्रियांचा सहभाग ग्रामविकासात तसेच सांस्कृतिक उपक्रमांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर असतो. स्वयंसहाय्य गटांद्वारे महिला सामाजिक व आर्थिक प्रगतीत योगदान देतात.

यामुळे कोटमगाव गावाचे लोकजीवन परंपरा आणि आधुनिकता यांचा सुंदर संगम साधत आजही एकात्मतेने टिकून आहे.

ग्रामदैवताचे मंदिर – कोटमगावातील ग्रामदैवताचे मंदिर हे गावकऱ्यांचे श्रद्धास्थान आहे. येथे दरवर्षी यात्रोत्सव, साप्ताह व विविध धार्मिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.

हनुमान मंदिर – गावाच्या मध्यवर्ती भागात असलेले हनुमान मंदिर हे सणासुदीच्या काळात ग्रामस्थांच्या एकत्रीकरणाचे प्रमुख ठिकाण आहे.

शेती क्षेत्र व द्राक्षबागा – कोटमगाव ऊस, द्राक्ष व कांदा उत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहे. गावातील हिरवीगार शेते, द्राक्षबागा आणि ऊस शेती गावाचे सौंदर्य अधिक खुलवतात.

जलसंधारण प्रकल्प – परिसरात राबविलेल्या जलसंधारण योजनांमुळे भूजल पातळी सुधारली असून नैसर्गिक सौंदर्याला एक वेगळी झळाळी प्राप्त झाली आहे.

कोटमगाव गाव निफाड तालुक्यातील एक महत्त्वाच्या ठिकाणाजवळ वसलेले असल्यामुळे आजूबाजूला अनेक गावे आहेत. ही गावे कोटमगावशी सामाजिक, शैक्षणिक, व्यावसायिक व सांस्कृतिकदृष्ट्या जोडलेली आहेत.

सरोळे खु., ब्रम्हनगाव वनस, वनसगाव, खडक मळेगाव, टाकळी विनचूर, खंगावनजिक, थेतळे, विठ्ठलवाडी, सुभाष नगर, विष्णु नगर,